Szef MEiN szaleje. W jednym tygodniu obiecuje wcześniejsze emerytury, w kolejnym zapowiada zwolnienie 100 tys. nauczycieli po 2024 roku. Z pozoru wygląda to na miotanie się od ściany do ściany, ale w tym szaleństwie jest pewien zamysł… Spróbujmy przeanalizować obydwa pomysły pod kątem zasadności, skutków i przewidywanych celów. Może wtedy wszystko ułoży się w logiczną całość?

Pomysły ministra są oczywiście po części związane z wyborami. Emerytury mają stanowić kiełbasę na którą złapie część pedagogów, którzy mogą na tym rozwiązaniu skorzystać, więc może zagłosują na PiS. A jeśli PiS przegra, to piłeczka będzie po stronie opozycji, która gdy nie podejmie tematu będzie tą złą, bo PiS chciało dać… A jeśli podejmie temat, to ma kolejny problem z czego je płacić (bo zakładam, że będą bardziej odpowiedzialni finansowo)… Z kolei zwolnienia dotyczą kolejnej kadencji i mogą stać się istotnym tematem przy okazji następnych wyborów. Czy będzie to kolejna kadencja PiS – nie wiadomo. Jeśli nie, to to także temat będzie musiała podjąć opozycja, która, no cóż, może tu myśleć dokładnie jak pan minister… Z tym, że wtedy pójdzie to znów na korzyść PiS, która wytknie opozycji, że przecież to przewidzieli…

Wcześniejsze emerytury to nie jest do końca głupi pomysł. Oczywiście będą niskie, ale część i tak skorzysta z nich, dorabiając potem w różnych branżach. Jeśli rozpatrywać to pod kątem obecnego exodusu nauczycieli, nie jest to głupie, bo wielu pedagogów, którzy zastanawiają się obecnie nad odejściem i przekwalifikowaniem, może zostanie, skuszona wizją wcześniejszego świadczenia, o ile to ich obejmie. Dla samego PiS-u to oprócz kiełbasy wyborczej, szansa na szybkie wypchnięcie z zawodu części najbardziej doświadczonych i nie ukrywajmy – najbardziej niepokornych nauczycieli, których kariera przypada na lata wolnej Polski. Oni najczęściej narzekali na upadek standardów za czasów PiS. A tak, belfry z wozu, Pisowi lżej… Zostaną młodsi, ci bardziej zadaniowi, nie traktujący już swej pracy w kategoriach misji. Próba wprowadzenia (przywrócenia) wcześniejszych emerytur dla nauczycieli jest też pstryczkiem w nos PO, która przecież wiek emerytalny podwyższała, docelowo do 67 lat bez względu na płeć… Wątpię by po wygranych wyborach opozycja podjęła temat wcześniejszych emerytur, który jednak będzie się przewijał w dyskusji przez całą ich ewentualną kadencję, bo podchwycą go z pewnością związki zawodowe. Pomysł wcześniejszych emerytur raczej nie jest dobry dla samych uczniów. Pamiętajmy, że pauperyzacja zawodu nauczyciela stworzyła  lukę pokoleniową. Średnia wieku polskiego nauczyciela to obecnie 47 lat i rośnie. Z tym że młodsze roczniki nauczycieli charakteryzują się sporą rotacją zatrudnienia. Młodsi wchodzą do zawodu, uczą rok lub trochę dłużej i szukają dalej, bo nic ich w tym zawodzie nie trzyma (ani finanse, ani prestiż, ani komfort pracy). Ci na których najbardziej mogą w tej chwili liczyć szkoły (i uczniowie) to właśnie nauczyciele, którzy są po pięćdziesiątce, a ci właśnie byliby głównymi beneficjentami zmian emerytalnych. Ale wiemy już, że dla PiS-u ważniejsza od jakości nauczania jest prawomyślność, dlatego interes uczniów jest tutaj dla rządzących najmniej ważny. Być może PiS liczy też na to, że nauczyciele, którzy nie są obecnie zwolennikami PiS, gdy staną się emerytami, przychylniej spojrzą na tę partię, bo będzie im się to po prostu opłacało… Wszak PiS hojnie wspiera emerytów nie żałując im transferów socjalnych.

Co do zwolnień, to pan Czarnek nie spadł tutaj z księżyca. Może przesadza z liczbą, ale wie, że niż demograficzny będzie się pogłębiał – to raz, a dwa, że za jakiś czas przestaną być potrzebni nauczyciele zatrudnieni do obsługi kiedyś sztucznie zwiększonych roczników, które aktualnie wkroczyły do szkół średnich… Oczywiście każdy myślący o jakości kształcenia zakrzyknie: To szansa! Szansa na zmniejszenie ilości uczniów w klasach i podniesienia jakości! Wtedy nauczycieli nie trzeba będzie zwalniać. Hmm… Tyle że ci którzy dzielą pieniędzmi upatrują w tym szansy, ale na oszczędności. Nie mam złudzeń, że ani gminy, ani powiaty, jako jednostki prowadzące szkoły i obecnie dopłacające do szkół, nie wybiorą jakości, bo nie będzie ich na to stać. Wybiorą oszczędności. Bardziej skłaniałbym się więc do prognozy, w której z jednej strony będzie się nauczycieli zwalniać, a z drugiej zwiększać liczebność oddziałów i zmniejszać liczbę szkół. Mniej szkół to wiadomo, mniej wydatków na utrzymanie budynków, dlatego w tym kierunku będzie zmierzała rzeczywistość szkoły…

Niektórzy sądzą, że mniejsza liczba pedagogów będzie szansą na podwyżki pensji. Obecnie podwyżki, oprócz niechęci rządzących do nauczycieli, blokuje właśnie spora liczebność samej grupy zawodowej. Ale nie liczyłbym na to jako na rzecz pewną, raczej będą kolejne naciski (przewiduję je także ze strony opozycji, jeśli ta wygra wybory) na dołożenie nauczycielom godzin do etatu. Nauczyciele są kłopotem dla wszystkich szczebli władzy. Na szczeblu centralnym pieniądze zamiast dla oświaty bardziej potrzebne są na prezenty dla grup, które odwdzięczą się głosami, na szczeblu powiatowym i gminnym zbyt duża liczba nauczycieli to wydatki, szczególnie na dopłaty do ich pensji. Każdy wie, że już dziś powinni więcej zarabiać, każdy wie, że przez to odchodzą, ale każdy kto jest i będzie u władzy będzie uchylał się od załatwienia tej sprawy. Będą czekać, aż nauczycieli i szkół zrobi się mniej, oraz na to aż nauczyciele ulegną i zgodzą się na zwiększenie pensum. Bo przy braku pomysłów i woli politycznej, każdy liczy, że nauczyciele sami sobie dadzą podwyżki, więcej pracując… Zresztą dzieje się to już teraz, bo z etatu nikt obecnie rodziny nie utrzyma, więc ci którzy nie mają dobrze zarabiającego małżonka, biorą godziny „ile wlezie”… Dziś opozycja oburza się na słowa Czarnka o zwolnieniach, ale sama wie, że rozwiązanie tego problemu może niedługo przypaść im. I będą równie bezradni…

Na baby boom raczej nie ma w Polsce co liczyć, dzietność spada, a z nią ilość przedszkolaków, uczniów podstawówek i szkół ponadpodstawowych. Uchodźcy sytuacji nie poprawią, bo ci z Ukrainy wrócą po wojnie do siebie, a innych zostawiliśmy w lesie budując mur na granicy. Tak więc wszyscy pracujący z młodymi osobami odczują zmniejszającą się liczbę dzieci i młodzieży. Uczniowie powinni na tym zyskać poprzez mniejsze oddziały, ale w rzeczywistości mogą stracić, bo jak napisałem wyżej nie jakość jest dla rządzących ważna, a dla samorządu ważniejsze są oszczędności, by były pieniądze na to co tu i teraz.

Obydwie zapowiedzi mają też pierwiastek wspólny, czego wielu nie zauważa. Bo skoro trzeba będzie się pozbyć części kadry, a tak trudno o młodszych nauczycieli, to wniosek nasuwa się sam. Zróbmy tę redukcję wśród starszej kadry, niech trochę wcześniej pójdą na emeryturę. Oczywiście gdzieś rykoszetem znowu dostaje uczeń, bo traci najbardziej doświadczonych nauczycieli. Ale z punktu widzenia trwałości systemu ma to sens. Bo jeśli przyszłoby do zwolnień, to kogo zwolnią? 55-letnią nauczycielkę, czy jej koleżankę, uczącą tego samego przedmiotu,  która ma 30 lat? Oczywiście zwolniona byłaby młodsza, bo ma mniejsze doświadczenie, niższy stopień awansu, a ta starsza ma tylko 5 lat do emerytury. Takie byłyby argumenty, niezależnie od jakości pracy obu pań. W konsekwencji szkoła zatrzymałaby nauczycielkę przed emeryturą, a straciła pracownika perspektywicznego, którego szkoli od kilku lat. Ktoś powie, że za 5 lat i tak szkoła musiałaby zatrudnić młodą nauczycielkę. Tylko czy będzie na tym samym poziomie jak ta zwolniona? Czy będzie osobą z łapanki? Bo przecież nie zapowiada się na znaczący wzrost płac w najbliższej dekadzie… Ta zwolniona będzie już pewnie pracowała poza oświatą, będzie więcej zarabiała, a propozycję powrotu odbierze jako kiepski żart…

O młodzieży napisałem najmniej mimo, że to o nią powinno głównie chodzić. Ale taka jest brutalna rzeczywistość. Nauczyciele i szkoły to dla władz przeważnie koszt: wypłat, mediów, remontów. Dlatego niż demograficzny nie przyniesie wzrostu jakości a racjonalizację wydatków na oświatę.  Negatywnych trendów demograficznych nie odwrócimy, przy dużej dozie mądrości naszych polityków (której na razie brak) spadki urodzeń możemy co najwyżej zatrzymać, ale to potrwa. Zmniejszenie zapotrzebowania na szkoły i nauczycieli jest więc pewne. Widać, że do polityków dotarły te fakty, bo zaczynają wykonywać pewne ruchy, jak chociażby ten z wcześniejszymi emeryturami dla pewnych grup wiekowych. Oczywiście zawsze za tym stoi jakiś partyjny interes. Dziś to problem PiS-u, ale jeśli najbliższe wybory wygra opozycja, to ona będzie musiała się z tym zmierzyć. I będzie miała niezły orzech do zgryzienia, bo dodatkowych pieniędzy nie wyczaruje…