Listopad. Każdy dzień przybliża szkoły średnie do wejścia reformy nazwanej szumnie „Kompas jutra”. Problem w tym, że prawie nikt na razie nie wie czego może się po tej reformie spodziewać. Czas leci nieubłaganie, bieżący nawał pracy nie sprzyja zgłębianiu ministerialnej propagandy. I chyba na tym bazuje ministerstwo, bo gdyby nauczyciele zaczęli się w to wgłębiać, to zaczęliby zadawać mnóstwo pytań, bo opis tego co się zmieni jest co najmniej niepokojący. Im bardziej go studiuję, tym mam więcej pytań.
Jedną z największych zmian jest wprowadzenie tak zwanego roku bazowego, który ma opóźnić decyzję o wyborze rozszerzeń. Jest to kalka rozwiązania zastosowanego przez minister Hall w czasach pierwszych rzędów PO, gdzie w pierwszej klasie szkoły średniej młodzież kończyła podstawę rozpoczętą w gimnazjum, a potem miała rozszerzenia. Ale gimnazjum już nie ma. Czego się będziemy zatem uczyć? Teoretycznie już wiadomo, bo 22 października udostępniono projekty (!!!) podstaw programowych, co już samo w sobie jest kpiną, bo nie wiadomo kiedy będzie ostateczna wersja, a już zupełnie nie wiadomo, kiedy nauczyciele zdążą przygotować się do nowych zajęć. A planowana zmiana nie jest kosmetyczna. Przeanalizowałem przedmiot, który prowadzę – geografię. W roku bazowym zapowiada się zabawa w naukę, bo rozstrzał tematów jest wprost niewiarygodny. Rok podzielony na cztery działy tematyczne, trochę metodyki, trochę regionalizacji Polski, trochę geografii fizycznej, trochę problemów współczesnego świata. Mydło i powidło. Najprawdopodobniej będę miał na ten mix 1 lub 2 godziny w tygodniu. Będę musiał przeprowadzić dwa doświadczenia, na które pewnie nie dostanę ani godziny więcej. Doświadczenie dla całej 30-osobowej klasy? He he, dobry żart… Ministerstwo będzie musiało chyba rozbudować szkoły, bo baza doświadczalna w większości szkół nie istnieje, na pewno to nie klasa z ławkami.
Rok bazowy to dziwny pomysł. Młodzież pójdzie do liceum i przez rok będzie bawić się w naukę zamiast zgłębiać interesujące ich przedmioty na poziomie rozszerzonym. Po co mamy robić cyrk z zainteresowaniem młodzieży nauką? Czy 8-letnia szkoła podstawowa nie wystarczy by zainteresować dziecko nauką i jakąś jej dziedziną? Czy obecna szkoła średnia uniemożliwia młodemu człowiekowi zmianę wybranych przedmiotów rozszerzonych? Oczywiście nie, bo korekty zachodzą do trzeciego semestru. Ale widać to kolejna rzecz, której nie wie o szkole pani minister. Poza tym uważam, że po 8 letniej podstawówce powinienem od młodego człowieka wymagać, że będzie przygotowany do nauki w liceum. Przez ten rok bazowy nauczyciele będą o rok krócej pracować z poziomem rozszerzonym. Pewnie odbije się to na jakości, bo da to zaledwie 2,5 roku pracy na rozszerzeniach (bo przecież w ostatnim roku pracujemy do kwietnia, a część lekcji przepadnie na wyjścia, wycieczki itp).
Roku bazowego obawiają się też dyrektorzy. Jak on ma wyglądać do dziś nie wiadomo, ale gorsze jest to, że jeśli (zgodnie z założeniami reformy) młodzież będzie mogła sobie po roku wybrać co chce rozszerzać, to jak zaplanować pracę na cały okres liceum, jak zabezpieczyć kadrę skoro nie wiadomo ile osób wybierze które rozszerzenie. Trzeba będzie być elastycznym do granic absurdu, ale ta elastyczność to inaczej mówiąc niepewność zatrudnienia, w jednym roku nauczyciel może mieć godzin w sam raz, w innym trzeba będzie kogoś zatrudnić, albo kogoś zwolnić. A przecież już dziś mało kto chce dzieci uczyć. Czy w warunkach tak niestabilnego zatrudnienia i kiepskich pensji, nagle znajdzie się tłum chętnych do uczenia? To pytanie retoryczne.
Nasuwa się jeszcze jedno pytanie. Czy rok bazowy ma być konkursem piękności? Castingiem na najlepszy show, by ściągnąć ucznia na swoje rozszerzenie? Dzisiejsza szkoła średnia ze swymi profilami daje naprawdę szeroki wybór dla dziecka po podstawówce. Jedna szkołą jest nastawiona na profile biologiczne, chemiczne, inna na matematyczne, fizyczne, są szkoły z silną geografią, są szkoły wypuszczające świetnych humanistów. Uczelnie z tego korzystają, wiedzą czego się spodziewać po absolwentach pewnych szkół. Czy naprawdę trzeba to psuć wmawiając (kłamiąc) młodemu człowiekowi, że może wybrać co chce w każdej szkole? To się przecież nie uda, nie znajdziemy na tylu świetnych specjalistów do każdej szkoły, może się okazać, że po roku nauki nie będzie dobrej oferty dla każdego ucznia… A przy okazji skłócimy już i tak będące w złym stanie (przemęczone, goniące za godzinami, wpadające na chwilę) zespoły nauczycielskie, które oprócz zwykłych codziennych wyzwań będą miały kolejny. Najpierw współzawodnictwo by uczeń przyszedł do szkoły, potem współzawodnictwo między sobą, aby poszedł na nasze rozszerzenie. Bo bez rozszerzenia godzin i pieniędzy mniej. Co za debil wymyślił takie zasady wiedząc o warunkach w jakich funkcjonuje obecnie polska szkoła?
Po roku bazowym zacznie się nauka. Niestety mocno okrojona i to nie o tematy, a o całe działy… Sam byłem zwolennikiem zredukowania podstawy z geografii o dwa, góra trzy działy. Tymczasem kompas jutra zredukuje podstawę z geografii na poziomie podstawowym z 16 do 8 działów (!), a geografię rozszerzoną z 23 do 12 działów (!). Na rozszerzeniu zniknie cała, dziś realizowana przez rok, geografia Polski, co pewnie nie pomoże młodym ludziom w zrozumieniu otaczającej ich rzeczywistości. Pewnie część zagadnień dotyczących geografii Polski będzie rozrzuconych po innych tematach, ale to już nie to samo. Biorąc pod uwagę, że absolwenci będą funkcjonować głównie w polskiej gospodarce, nieznajomość zagadnień z geografii Polski wydaje się tutaj szczególnie niepokojąca.
Zupełnie nikt nie przejmuje się tym, że nauczyciele po tak dużych zmianach będą musieli organizować sobie warsztat pracy od nowa. Po każdej „reformie” zajmowało mi około trzech do pięciu lat doszlifowanie nowych rozkładów do czasu pracy, metod do zmieniającego się z każdą reformą profilu ucznia. A teraz co? Mamy sobie tak po prostu od września wejść do szkoły i zacząć pracować w nowych realiach, w nowych siatkach godzin, robić eksperymenty, zachęcać do rozszerzeń młodzież, która jest inna niż rok temu, bo uczona w podstawówce według innych zasad? Tak po prostu? Po raz kolejny? Policzmy. Reforma Handkego, reforma Hallowej, reforma Zalewskiej, do tego mniejsze zmiany Czarnka, Nowackiej… Za każdym razem wyglądało to tak samo. Politycy mają pomysły, a nauczyciel ma wejść i uczyć. A czy uczeń dostanie dobry produkt? To zawsze miało najmniejsze znaczenie… Szkolenia nauczycieli przed nowymi reformami zawsze były fikcją, robioną na kolanie, na szybko, na siłę, bez entuzjazmu, a nawet bez zgody zainteresowanych.
Ministerstwo kłamie, że liczba godzin z rozszerzeń się nie zmniejszy. To wersja MEN. Rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana. Kompas jutra funduje mi 4 godziny geografii w cyklu podstawowym, które będzie można rozszerzyć o kolejne 6 godzin na rozszerzeniu, czyli 10 w cyklu. Dzisiaj klasa z minimalnym rozszerzeniem ma właśnie 10 godzin w cyklu. Jednak w nowych realiach dwie z tych 4 godzin to rok bazowy, czyli zabawa w naukę, a nie konkretna ścieżka od pierwszej klasy do matury, którą mamy dzisiaj. Tak naprawdę gdy zacznie się prawdziwe rozszerzenie, nauczyciel będzie musiał tę ścieżkę do matury realizować w zaledwie 8 godzin… Oczywiście dyrektor może dać więcej… Dziś też może. Ale nie każdy daje. Kompas jutra to kolejne ograniczenia i rozczłonkowanie tego, co było całością.
Uczę też edukacji dla bezpieczeństwa. Kompas jutra także wywróci ten przedmiot do góry nogami. Nie będę tu szczegółowo opisywał nowych pomysłów ekipy Nowackiej, ale zarzuty są dokładnie takie same jak przy geografii. Brak realizmu, brak szkoleń dla kadry, brak czasu by nowe pomysły wcielać w życie, brak finansowania tych pomysłów. Dziś realizuję szkolenie strzeleckie za pieniądze uczniów, korzystając z uprzejmości strzelnicy, która niestety jest czynna tylko w godzinach zajęć szkolnych, więc tracę swoje godziny zajęć i godziny zajęć uczniów. To zróbmy dodatkowo współpracę z wojskiem i służbami, zróbmy obowiązkowe zajęcia z bezpiecznego zachowania w sytuacjach zagrożeń, a to wszystko w cyklu 1 godziny na 4 lata, pewnie kosztem innych przedmiotów lub prywatnego czasu, swojego i uczniów.
Pojawia się tutaj takie podstawowe pytanie. Po co jest szkoła? Ma być przyjemna, niestresująca, ma służyć samozadowoleniu i rozwojowi osobistemu? No ale w szkole chodzi też chyba o to by przygotować młodego człowieka do funkcjonowania w społeczeństwie i w gospodarce, więc ten rozwój powinien też uwzględniać potrzeby gospodarki. Nie wystarczy w szkole robić same ciekawe rzeczy, trzeba robić to co jest potrzebne, co czasami jest nawet nudne i żmudne… W dorosłym życiu także nie każdy ma pracę, która jest jego pasją. Można oczywiście stworzyć bezstresowa podstawówkę, przyjemne liceum, można nawet obniżyć wymagania na studiach (większość uczelni prywatnych i część publicznych już dziś to robi, bo dostosowuje się do studenta, na starcie gorzej wykształconego na poziomie średnim). Ale do czego to prowadzi? Czy świat dostosuje się do naszych przyjemnych, nie obciążających podstaw programowych. Nie sądzę. I tak w końcu od młodego człowieka ktoś będzie wymagał aby był punktualny, systematyczny, obowiązkowy, pracowity, angażujący się i lojalny. W ostatnich czasach mamy w szkole deficyt tych cech. Dotychczasowe działania MEN raczej idą ku dalszemu wzrostowi praw ucznia, o obowiązkach niewiele się mówi. Kompas jutra tego nie zmieni.
Nie wiem czy panie ministry zdają sobie sprawę jak działa postęp naukowy? Czy koniecznie chcą szkołę dostosować do ADHD-owskiego charakteru przebodźcowanej młodzieży? Ma się dziać! Ma być atrakcyjnie! A może powinno być dokładnie i solidnie? Może na pracy trzeba się skupić i zacząć od podstaw, poznać je, rozwijać a na końcu zastosować w praktyce? Łatwo rzucić hasło „więcej praktyki!”, ale doświadczenie powinno być kwintesencją nauki, a boję się, że pójście na hurra w praktykę przez nieprzygotowaną na to teoretycznie młodzież skończy się tym, że doświadczenie zrobią, ale nadal nie będą wiedzieć jak to wszystko działa…
Dzisiejszy model nauki określa się pogardliwie systemem pruskim. A właściwie to dlaczego tak nasze ministry znielubiły podstawy teoretyczne? Przecież bez podstaw teoretycznych, bez tej bazy, nie da się ruszyć z praktyką… Tak, być może nauka podstaw teoretycznych jest nudna. I co z tego? Chcesz coś osiągnąć, to przejdź przez to, aby zrozumieć istotę sprawy… Nikt na siłę cię tu nie trzyma. Założenie, że wszystko jest teraz w sieci i młodzież sobie sprawdzi jak będzie to potrzebne, jest błędne. W większości nie sprawdzi. Już dziś mamy sytuację w której w liceum spotykam mądrale, znające jakieś mniej istotne niuanse tematu, ale gdy przychodzi do konkretów to wysiadają, bo nie nauczyli się podstaw…
No ale teoria jest ostatnio passe. Tydzień projektowy brzmi efektowniej. Nie będę tu po raz kolejny udowadniał, że zarówno projekty jak i doświadczenia w szkole robione są od dawna (przykro mi, że szkoły do których chodziły ministry widać nie robiły projektów i doświadczeń, no chyba że panie o tym zapomniały, moja robiła). Tydzień projektowy dobrze brzmi tylko na papierze. Bo projekty, jak teraz, powinny być realizowane z różnych przedmiotów przez cały rok, raczej nie jednocześnie, niektóre wplecione w program, inne robione poza lekcjami, albo w grupach międzyoddziałowych. Bo co? Nagle na tydzień szkoła się zatrzyma i młodzież będzie tylko robiła projekty? Z czego? Z wszystkiego? No przecież nie da się robić jednocześnie ich z kilku przedmiotów. Czy dla wszystkich starczy miejsca i samych projektów, albo po prostu czy dla wszystkich starczy uwagi nauczycieli? Przecież w większej szkole będzie wtedy nawet 500 lub 600 osób. A przecież są takie projekty, które robi się nie tydzień, a miesiąc, albo trzy… No właśnie, w praktyce to wszystko nie będzie proste, ale panią minister to nie obchodzi, bo przecież nauczyciele coś wymyślą, jakoś to zrobią…
Jest jeszcze najsłabsze ogniwo kompasu jutra. Nauczyciele. Osobiście obiecuję, że we wrześniu 2027 będę kompletnie do nowej reformy nieprzygotowany. Bo niby kiedy mam to zrobić? W tym roku mam już aż nadto co robić, a w czasie urlopu odpocząć muszę, bo inaczej mnie wywiozą. Przy tej skali zmian, przygotowanie warsztatu dla nowych zajęć, tak jak wspomniałem wcześniej, zajmuje średnio około trzech lat, potem udoskonalanie rozwiązań… Tak, kompas jutra za 7-8 lat zacznie w miarę sprawnie funkcjonować, dzięki kilkuletniej, wytężonej pracy nauczycieli. Nie wcześniej. Szkoda tylko tych kilku roczników na których znów przeprowadza się eksperyment. Ale zaraz… Czy ci nauczyciele, którym tyle naobiecywano, mają znów okazać się frajerami i naiwniakami, i pracować więcej za te same pieniądze? Czy jeżeli kogoś się gnoi i nie szanuje, jeśli w sporach staje się ciągle po stronie ucznia, to można wymagać, by taki pracownik z entuzjazmem i za darmo wdrożył kolejną wielką reformę? Żart. Pewnie MEN wprowadzi zmiany od września 2027 roku rozporządzeniami, ale wśród nauczycieli nie przewiduję entuzjazmu dla zmian. Będzie raczej strajk włoski…
Pani ministra zapomniała też, że dzisiejsze szkoły opierają się na emerytach. To dzięki ich uprzejmości i dobrej chęci, szkoły jeszcze w ogóle funkcjonują. Pomysł łatwo rzucić, ale każdy pomysł, to ogrom pracy wykonanej na dole u podstaw. Czy emeryci podejmą się tego zadania? Szczerze wątpię. Kompas jutra może ewentualnie przyspieszyć ich decyzję o definitywnym pożegnaniu z oświatą. Łatwo zgadnąć jak to wpłynie na funkcjonowanie szkół i na siatki godzin ratowane dziś pracą emerytów…
Dość żartów i znęcania się nad ministrami, które jak widać kiepsko znają się na edukacji szkolnej (co już niejednokrotnie zauważyłem). Sprawa jest poważna. Od 1 września 2027 zacznie się w szkołach średnich wielki eksperyment w którym nieprzygotowani nauczyciele będą wprowadzać nieprzygotowaną i niesprawdzoną w praktyce podstawę programową, w nieprzygotowanych na ten proces szkołach. Efektem będą kolejne roczniki nieprzygotowanych do studiów absolwentów szkół średnich. Studia pewnie dostosują się do nowego modelu absolwenta. Tylko do czego to prowadzi? Czy nasza młodzież dzięki tym zmianom będzie odporniejsza psychicznie, będzie lepiej liczyć, zrozumieć czytany tekst, czy wypracujemy u niej takie cechy jak obowiązkowość, systematyczność, dokładność, pracowitość. Nie, bo tendencja forsowana w MEN jest wręcz odwrotna, więcej praw, mniej obowiązków. To może zamiast tracić czas na nową wielką reformę, której nawet nie chce środowisko oświatowe, trzeba było wesprzeć nauczycieli i doskonalić dzisiejsze rozwiązania?









Dodaj komentarz